Lieve allemaal,

Ik weet niet hoe dat bij u is gegaan, maar voor mij duurde het even voordat ik wist hoe ik me voortaan voor zou stellen en wat ik moet zeggen op de vaak voorkomende vraag: hoeveel kinderen heb je?

Nu heb ik daar een duidelijk antwoord op en stel ik me bijvoorbeeld aan de jongeren van mijn werk als volgt voor. “Ik ben Anne. Ik werk hier al zo’n 10 jaar als psycholoog en zie er naar uit de komende weken samen aan de slag te gaan. Ik zal jou veel gaan vragen en daarom vertel ik altijd ook even wat meer over mezelf. Dan weet je wie je tegenover je hebt.  Ik ben 33 jaar oud, ik ben getrouwd met mijn jeugdliefde Michiel en samen hebben we 5 kinderen. Daarvan heb ik er vier om voor te zorgen, ons vierde kindje is in de hemel.”

En u zult dat vast ook herkennen, dat de reacties daarop heel verschillend zijn. Van mensen die verschrikt reageren, doen alsof ze het niet gehoord hebben tot hartverwarmende reacties. Gelukkig zijn het vaak de laatste, zeker bij kinderen en jongeren die nog zo puur reageren.

Onlangs kreeg ik van iemand die me heel lief is de vraag waarom ik ons zoontje altijd noem, ook bij relatief onbekende mensen. Want waarom zou je jezelf en anderen steeds met dat verdriet confronteren? Een hele begrijpelijke vraag, die ik me ook afvroeg, voordat ik mijn kind verloor. Maar de waarheid is dat het niet goed voelt om hem niet te noemen. Lennan, zo heet ons zoontje, is zo’n belangrijk onderdeel van ons leven dat hij er helemaal bij hoort. Zowel voor ons als voor de kinderen.

Al moet ik wel eerlijk zeggen dat kort op de periode na Lennans dood ik niet goed over hem kon praten zonder in huilen uit te barsten. En daar had ik bij onbekenden niet altijd zin in. Dan praatte ik er wat omheen. Ik wilde het graag goed over hem hebben of anders maar niet. Maar nu het 2 jaar geleden is, kan ik mijn emoties over het algemeen goed sturen als ik zelf de ‘controle’ heb over het moment van voorstellen. Ik zeg expres over het algemeen, want het verlies en verdriet overvalt je soms op de meest onverwachte momenten. Maar ik heb wel geleerd dat tranen niet erg zijn. Het verdriet om Lennan hoort bij mij, zoals dat hoort bij mijn liefde voor hem. Gelukkig wordt daar meestal goed op gereageerd. En begrijpen mensen het niet, dan snap ik dat ook. Want helaas weten wij in deze zaal allemaal dat je niet weet wat het is om een kind te verliezen als je dat zelf niet hebt meegemaakt.

En een kind verliezen…. Ja…hoe is dat… het is het ergste wat er is. Een nachtmerrie voor elke ouder. Het is een leven voor en een leven na die bewuste datum. Het verliezen van je kind is levensveranderend. Niet alleen omdat je toekomst er zo anders uit ziet dan dat je voor ogen had, maar ook je visie op het leven, het feit dat je weet dat het leven zomaar ineens over kan zijn, dat de ellende niet alleen anderen treft, maar ook jouw gezin. Je wordt een ander persoon en dan natuurlijk die rauwe rouw.

In ons geval was de bewuste datum 1 oktober 2016. Ik was op dat moment bijna 37 weken zwanger van ons vierde kindje. Een jongetje, dat hadden de kinderen een week of 17 daarvoor blij onthult aan de hand van de echofoto die alleen zij mochten zien. Bijna alles was klaar voor de komst van hun broertje. En elke dag vroegen ze dan ook of hij vannacht geboren zou worden. Ik was lekker met verlof en genoot van het prachtige weer en het nestelen.

En toen was het de avond van 30 september en bekroop me, op het bruiloftsfeest van een collega, een onbestemd gevoel dat ik de baby niet voelde bewegen. Maar ja, ik was de hele dag druk geweest en als ik straks in bed zou liggen zou ik hem vast wel weer voelen. Maar ook na een paar uur rust, wat porren en duwen was er geen beweging. En toen wist ik aan alles dat het fout was. De verloskundige en later de echoscopiste bevestigd en wat ik al wist; ons zoontje leefde niet meer. Wat er dan door je heen gaat en wat er dan volgt is lastig te beschrijven. Maar als ik het zou moeten samenvatten komen deze twee woorden het meeste in de buurt: “Onvoorstelbare tegenstellingen.”

Dat je leven verwacht, maar er dood komt. Dat er geen geluk is, maar groot verdriet. Dat je, terwijl de weeën razen moet nadenken over of je een kistje of mandje wilt. Dat je gehuil verwacht, maar het stil blijft, dat je je kindje warm wilt toedekken, maar dat je er juist voor moet zorgen dat hij koud blijft. Dat je borsten vol melk zitten, maar je niet kunt voeden. Kraamvisitie wordt rouwbezoek, een huis vol kaarten, maar met condoleances in plaats van met felicitaties en een kraamweek die niet in het teken staat van elkaar leren kennen, maar een week wordt van afscheid nemen.

Allemaal tegenstellingen waar we niet op voorbereid waren. Op geen enkele manier.

Na die datum was alles anders. Alle dingen die ik daarna deed voelde ook echt weer als ‘eerste keren’. De eerste keer weer de kinderen naar school brengen, de eerste keer om boodschappen, voor de eerste keer met de auto (waarbij ik direct tegen een hek aanreed bij ons op de oprit terwijl ik daar al 10000 keer goed voorbij was gereden. Later las ik trouwens dat dat niet zo bijzonder is. Weet u dat uit Deens onderzoek blijkt dat vrouwen die een kind verloren hebben, de eerste jaren 7x zoveel kans hebben om betrokken te raken bij een dodelijk ongeluk, mannen 3x zo vaak… ).

Het heeft bij mij gewerkt om alles ‘aan’ te gaan en niets te ontwijken. Dingen die ik moeilijk vond deed ik juist, omdat ik niet wilde dat ik situaties zou vermijden of op plekken niet meer kon komen. De eerste keer kraamvisite 4 weken na Lennans dood was verschrikkelijk moeilijk, het onder ogen komen van mijn collega’s (die me op de bruiloft als laatste zwanger hebben gezien) ook. Het was een hele zware tijd, maar ik denk dat het goed is geweest.

Wat enorm geholpen heeft is dat ik voldoende tijd heb gekregen en genomen om echt het verdriet te doorleven. Met jonge kinderen thuis is het soms moeilijk om aan rouwen toe te komen. Ook omdat je er juist voor hen moet zijn. Elke dinsdag had ik mijn ‘lennan-dag’. Dan ging ik schrijven in mijn dagboek, lezen over rouw , naar het grafje of zocht lotgenotencontact. Dat laatste hielp mij ook echt. Dat je weet dat je niet gek aan het worden bent, maar dat die verpletterende vermoeidheid erbij hoort en dat het heel normaal is dat je je niet kan concentreren. Of dat het niet gek is als je je schuldig voelt als het even goed gaat en je niet verdrietig bent.

Tijdens het lezen van boeken over rouw, kwam ik erachter dat er verschillende rouwmodellen bestaan. Een model dat ik erg herken in mijn eigen leven is het duale procesmodel. Als rouwende hebben we de taak om een balans te vinden tussen de verliesgerichtheid en de herstelgerichtheid. Een balans tussen tijd van herinneren en verdriet en ook het oppakken van het dagelijkse leven die enorm veranderd is.

Lennan is verweven in ons leven. Er gaat geen week voorbij of zijn naam valt. Al is het maar om extra versterking te krijgen als de kinderen hun zin willen (“Mam, we willen echt nog even buitenspelen hoor, 5 tegen 2, Lennan vind het ook goed”). In alle familietekeningen van de kinderen staat hij en de begraafplaats is voor hen net zo bekend als de speeltuintjes in onze straat. Ze hebben allemaal een eigen fotoboek met daarin foto’s van hen en Lennan en de begrafenis.

En hoe graag ik ze dit alles ook bespaard had, ik vind het zo mooi om te zien dat kinderen zo krachtig zijn als ze de ruimte krijgen om het erover te mogen hebben. Om verdrietig te mogen zijn en herinneringen levendig te houden. Dat was echt niet altijd makkelijk. Het verdriet van de kinderen vond ik erg zwaar. We willen als ouders zo graag de problemen oplossen voor onze kinderen, maar de reden van hun verdriet kon ik niet wegnemen. En nog steeds komen er soms vragen waar ik even van moet slikken. Onze derde is net vier jaar en ik merk dat hij doordat hij ouder wordt ook verschuift in de fases die er zijn in begrip van de dood. Zo vroeg hij zich afgelopen oktober af of Lennan dan nu hij twee zou worden eindelijk weer uit de Hemel zou komen en ook bij ons Lennan-weekend kon zijn….

De kinderen hebben we zo veel mogelijk als kon betrokken bij veel dingen. Zo ook bij het maken van het graf. Op de afbeeldingen zie je dat de kinderen bezig zijn met het zandstralen van hun eigen handafdrukken en later ook met het vullen van de steentjes. Zoals jullie kunnen zien staat op Lennan zijn graf een regenboog. Een teken van Gods trouw, dat Hij in vreugde en in verdriet bij ons zal zijn. Wat is het dan ook bijzonder dat ook weer afgelopen 1 oktober er zoveel regenbogen te zien waren.

De dood van Lennan heeft ons enorm veel gekost. Heel veel tranen en energie. Maar het heeft ons ook heel veel gebracht. Voor 1 oktober 2016 was ik een andere vrouw dan de Anne die hier nu staat. En hoe graag ik Lennan ook op een andere manier in ons leven had gehad, ik ben ook heel dankbaar voor de enorme impact die Lennan op ons leven en op het leven van veel mensen om ons heen gehad heeft. Dat hij ons als gezin zo dicht bij elkaar heeft gebracht, dat we mogen weten wat echt belangrijk is in het leven, dat vriendschappen en familiebanden verdiept zijn en bovenal dat we Gods nabijheid zo duidelijk hebben mogen ervaren. Door Lennan heb ik veel meer begrip gekregen voor het verdriet van anderen die iemand moeten missen. Door zijn verlies ben ik een gebroken, maar wel een mooier mens geworden.

Ik hoop en bid dat voor u allemaal het grote gemis van onze lieve kinderen ons niet de adem beneemt en vooral ook dat we het verdriet er durven laten zijn. Deze avond is daar een prachtig voorbeeld van. Onze kinderen worden niet vergeten, onze tranen voor hen zijn de prijs die we betalen voor de liefde die we voor altijd voor ze voelen.

Mijn naam is Harmke Keddeman en ik help mensen bij het verwerken van hun verdriet.

Wat doen we hier? 

Op veel plaatsen ter wereld worden op deze dag, de 2e zondag in december,  kinderen herdacht die te vroeg zijn gestorven. We zijn hier om op wereldlichtjesdag om jullie kind te herdenken. Op deze manier kunnen we samen uiting geven aan  en het delen van het verdriet wat jullie meedragen. Een stukje rouwverwerking.

Rouwen… het komt vaak rauw op je dak. Ineens is het daar; het grote allesomvattende verdriet.

Een kindje dat overlijdt in de buik van de moeder, 

een jong kindje dat sterft,

een puber die verongelukt,

een kind dat het leven niet meer aankan en kiest voor zelfdoding,

of een kind dat al volwassen is maar altijd kind blijft in de ogen van zijn vader en moeder.

Als een kind sterft, verliest men niet enkel dit kind, maar ook de verwachtingen, de wensen en de dromen over de toekomst.

U, jullie, kennen allemaal dit grote verdriet. Ieder op zijn/haar eigen manier.  Het ene verdriet is niet groter of erger dan het andere verdriet. Ieder verdriet is uniek en toch ook universeel.

Wat is rouwen eigenlijk?

(Erkenning)

De dood van een kind is voor ouders misschien wel de moeilijkste ervaring om te verwerken.

Hoe ga je in vredesnaam om met deze pijn, met dit immense verdriet en gemis?

Zoals het ’s ochtends wakker worden en de 1^e seconde is er niets en dan, als een tsunami, overspoelt het je. Je vraagt je voor de zoveelste keer af hoe je verder moet met je leven.

Of je ineens je heel bewust zijn van het nooit meer… Nooit meer je kind knuffelen, ruiken, zien lachen, nooit meer iets kunnen delen van wat je meemaakt of voelt.

Men zegt dat het slijt, dat je het een plekje moet geven, dat je je leven weer moet oppakken omdat je genoeg hebt om voor te leven. En soms nog het liefst zo snel mogelijk! Allemaal cliches.

Mijn beste vriendin zei me, net nadat ik een groot verlies had geleden: ‘Harm, je bent zo’n lieve vriendin, je mag niet veranderen door je grote verdriet.  Je moet erop letten dat je dezelfde persoon blijft.”  …  En dat gaat niet.

Verdriet tekent je en het vormt je. Je draagt het verdriet, het gemis, de rest van je leven met je mee.  Of zoals manu keirse zo mooi omschrijft:  “Rouw is als een schaduw die met een mens meegaat, soms is hij onzichtbaar, soms gaat hij met je mee,  en dan ineens als je de hoek omgaat, valt hij zo maar voor je voeten.

Stukje uit boek Manu Keirse bladzijde 100. Erkenningen troost

Verder?

Maar hoe ga je dan verder? Hoe zorg je ervoor dat het leven weer dragelijk voor je wordt, of dat het zelfs weer leuk mag worden?

Door het doorleven van je verdriet, de pijn aangaan, voelen wat er is. Een andere weg is er niet. Verdriet dat niet doorleefd wordt, blijft in je lijf zitten. Onderdrukken van verdriet lukt je een poosje maar uiteindelijk komt het los. En zul je alsnog je verdriet aan moeten gaan.

Praat, schreeuw, huil, of ga sporten, schilderen of wat dan ook, gooi het eruit. En voel je verdriet, stop het niet weg.

Rouwen is niet alleen Verliesgericht.  Het is ook Herstel gericht. In eerste instantie is het verliesgericht en na verloop van tijd komt het herstel er bij om de hoek kijken.  Er zijn dan nog steeds uiterste in verlies en herstel. Maar uiteindelijk gaan ze tegelijk op en vervolgen het verdere levenspad. Hoge golven en vervolgens kalm water.

Elisabeth Kubler Ross (inmiddels overleden) heeft een prachtige boek geschreven over rouwen. Zo heeft zij het verdriet omschreven in 5 fases :

ontkenning, De eerste periode na het overlijden, treedt er vaak  een zelfbeschermingsmechanisme; ontkenning . Al het verdriet in één keer binnenlaten, zou emotioneel te overweldigend zijn. Je vertelt je verhaal keer op keer en langzaam verdwijnt de ontkenning naar de achtergrond en dringt de waarheid langszaam tot je door.

woede (ook schuldgevoel; boos op jezelf. Ook afleidingsmanouvre om geen pijn te voelen),

marchanderen (plannen maken, de wat als situaties), Herstelgericht. En je bent eigenlijk verbaasd over jezelf dat je het verdriet al verwerkt hebt. Zo lijkt het, want dan kan het  grote zwarte gat komen. Ineens val je weer heel diep:

depressie, anti depressiva. Terwijl het eigenlijk ‘alleen maar’ rouw is.

aanvaarden. De realiteit is dat je altijd zult blijven treuren Het verlies van een dierbare is niet iets waar je op een gegeven moment ‘klaar mee bent: je leert er alleen mee leven. Je wond heelt en je bouwt jezelf weer op rond het verlies dat je hebt geleden. Je zult weer heel worden, maar je zult nooit meer dezelfde zijn- dat moet ook niet, en dat moet je ook niet willen.

Niet iedereen beleeft al deze fases, en zeker niet in deze volgorde.

Uiteindelijk zul je jouw verlies in je leven verweven. Je kind krijgt een andere plaats. Altijd aanwezig maar anders dan vroeger. Tegelijkertijd zal jullie kind altijd deel blijven uitmaken van jullie levensverhaal.

Het is belangrijk dat je voor jezelf ervaart dat je je leven, ook zonder je kind, weer zin kunt geven. Zingeving maakt dat we ons nuttig voelen hier op aarde, dat we een doel hebben om voor te leven. Dat ons leven weer zin heeft! En dat mag!

Loslaten? Ggrrrr. Hoe kun je je kind loslaten waar je zoveel van houdt? Wie bepaalt dat jij je kind los moet laten. Ik noem het liever: Anders vasthouden. Vasthouden in herinnering en niet in het heden/de werkelijkheid: “Herinneren. Laat de herinnering levendig zijn. En men zegt vaak : ‘je moet loslaten’. Echter, verwerken heeft niets te maken met loslaten. Dit is een verkeerde visie. Het heeft te maken met ‘anders leren vasthouden’. Leren vasthouden in de herinnering, in plaats van de werkelijkheid/het heden.”

En dan zie je vaak dat na verloop van tijd nabestaanden ook dankbaarheid kunnen ervaren voor de liefde die zij voelen en die groots is. Dankbaar voor het kind dat in hun leven een plaats heeft ingenomen en nooit meer verdwijnt. Hiermee krijgt het verdriet een juiste plek in het leven van de nabestaanden.

Dankbaarheid en Verdriet , voor altijd samen,  hand in hand.

Even voorstellen ; ik ben Anton van der Vlies 67 jaar en getrouwd met Janny Vermaas.               

Mijn verhaal heeft de titel Erik

Op 3 juni 2002 sloeg het noodlot toe in ons gezin. Onze Erik verongelukte op tragische wijze in het plaatsje Egerkingen in Zwitserland. Ik ga u het hele verhaal vertellen.

Op donderdag 30 mei vertrok Erik met zijn vriend Rob, ieder op hun eigen motorfiets, naar het Italiaanse Mugello. Zij gingen genieten van de motorraces in dat plaatsje. De races vormen onderdeel van de GP competitie. Mijn vrouw Janny en ik hebben de vrienden ’s morgens vroeg nog uitgezwaaid. Niet wetend dat dit achteraf de laatste keer zou zijn dat we onze Erik in levende lijve zagen.

Op de heenreis hebben zij een overnachting gedaan en er was ook een hotelletje geboekt in Mugello.

In de tussenliggende dagen hebben we iedere dag telefonisch contact met elkaar gehouden. Enerzijds vonden we het heel leuk dat  Erik en zijn vriend Rob zo’n mooie gedeelde passie hebben. Anderzijds vonden we het natuurlijk ook best wel een beetje eng. Het was toch een hele reis naar Italie. Maar, we stonden er achter omdat we wisten hoezeer hij van de motorraces kon genieten. Was Erik soms zelf een snelheidsduivel hoor ik wellicht mensen denken. Niet meer dan de gemiddelde motorrijder. Natuurlijk gebeurde er wel eens wat en ook zagen we wel eens een bekeuring langskomen.   

Op maandag 3 juni gingen de kameraden weer op terugreis naar Nederland. Er zou ook halverwege nog een overnachting zijn. Opnieuw voerde de reis, in dit geval de terugreis, weer door Zwitserland. Zo passeerden zij ondermeer de Grimselpas en nog een aantal prachtige streken. Dat is nog in zuid Zwitserland. Hier hebben ze nog een paar prachtige foto’s gemaakt. De laatste foto’s.

Verder rijdend kwamen zij in de omgeving van het plaatsje Egerkingen en gingen van de weg af op een parkeerplaats waar mogelijk ook kon worden getankt. Hier vertrokken zij na enige tijd ook weer. Toen sloeg het noodlot toe. Tijdens de invoeg manoeuvre , en als gevolg van het wat miezerige weer bleek de weg een beetje glad te zijn geworden. Onze Erik kwam met zijn motorfiets ten val. Hij is daarbij in tweede instantie tegen een vrachtauto gekomen en is hierbij zodanig gewond geraakt dat hij direct is overleden. Zijn vriend Rob die kort voor hem reed heeft het in een schim in zijn spiegel zien gebeuren.

Dan ontstaat er een carrousel aan gebeurtenissen. Rob is volledig van de kaart door deze gebeurtenis. Al het verkeer op de bewuste snelweg is volledig tot stilstand gekomen. Hulpdiensten komen in actie en ga zo maar door. Rob heeft in de tussentijd zijn vrouw Ella gebeld om het vreselijke nieuws te vertellen. Hier opvolgend gaat Ella actie ondernemen om ons te bereiken.

Hier komt de volgende complicatie. Janny en ik waren die dag aan een culturele vakantiereis begonnen die ons ondermeer zou brengen in Duitsland, Tsjechië, Hongarije en Oostenrijk. Via de reisorganisatie waarmee wij reisden is de buschauffeur gebeld met de boodschap of ik onze oudste zoon wilde bellen. Op zo’n moment ontstaat al het gevoel dat er iets niet goed is. Naar Nederland gebeld en daar vertelde John onze oudste zoon het vreselijke nieuws. De hele wereld valt dan onder je voeten weg. De buschauffeur die onze reis begeleidde heeft bijzonder goed gehandeld. We waren vlakbij ons eerste overnachting hotel. Vanuit die locatie is de reisverzekering gebeld en zijn wij nog in de nacht naar het vliegveld van Neurenberg gebracht. Daar zijn we met het vliegtuig, vroeg in de ochtend, terug naar Schiphol gevlogen. We werden opgehaald door John. Ik hoef niet uit te leggen hoe en dergelijk weerzien er ongeveer uitziet. Terug in Oud-Beijerland was het eerste wat we hebben gedaan heel erg gehuild op Erik zijn kamer. Over huilen gesproken ; ik kom zelf uit een gezin waarin ervan werd uitgegaan dat jongens en mannen niet worden geacht te huilen. Wat heb ik leren huilen zeg ! Ik heb ontdekt dat huilen ook heel goed voor je is.

De dagen die volgen moeten er veel formele zaken worden geregeld. Al snel wordt duidelijk dat Erik op woensdag 5 juni zou worden gerepatrieerd naar Nederland. Zo is het ook gegaan. We hebben toen besloten dat de crematie zou plaatsvinden op zaterdag 8 juni. Dit is gebeurd in crematorium de Ommering in Spijkenisse.

Op woensdagavond was Erik in Nederland. We werden gebeld door de uitvaartbegeleider Adri  den Boer dat we naar het rouwcentrum mochten komen. Toen volgde het weerzien met onze overleden Erik. We konden zijn gezicht goed zien. Dat was niet beschadigd. We konden hem aanraken en een kus geven.

Op vrijdagavond was er een condoleanceavond. Het was vreselijk druk. Dit voelt best wel warm aan. Heeft denk ik ook met de dynamiek van dat moment te maken.

Dan wordt het zaterdag, de dag van de uitvaart en de crematie. De stoet voerde ons over de pont bij Nieuw-Beijerland/Hekelingen. De pont was voor de stoet gereserveerd. Het was opnieuw vreselijk druk. Veel collega’s, motorvrienden en kennissen en familie waren aanwezig. Erik is door zijn broer, zijn neefs  en vrienden het crematorium ingedragen. Wat er daarna gebeurde hadden wij niet zien aankomen. Alle motorvrienden liepen langs de kist van Erik en legde hun motorhelm op en naast de kist. Dit gebaar zullen wij de rest van ons leven nooit meer vergeten. Wat was dit warm en indrukwekkend.

Vervolgens heeft Ella, Rob zijn vrouw, een toespraak gehouden over de mooie vriendschap tussen Rob en Erik. Maar zeker ook de vriendschappen in het algemeen zoals deze er zijn onder de motorrijders. De mooie uitstapjes die zij met elkaar en met andere vrienden maakten naar onder meer Hockenheim Duitsland, Silverstone Engeland, Zolder in België en andere bestemmingen waar dan GP races plaatsvonden. Waar ze hun gezamenlijke passie konden beleven.

Vervolgens heb ik een verhaal verteld over het leven van Erik en hoe wij als ouders van hem dit hebben beleefd. Het verhaal begon bij zijn geboorte en leidde via de gebruikelijke schoolperioden naar beroepsopleidingen en het volwassen worden. Zo gaan dingen en zo horen ze ook te gaan.

Tijdens de crematieplechtigheid hebben we muziek laten horen die door John en Rob zijn uitgezocht. Zo is er muziek gespeeld van Phill Collins ; In the air tonight,  We speelden muziek van Pink Floyd ; On the turning away. Als laatste is er muziek gespeeld van Carla Bonoff ; Goodbye my friend.  Gedurende de diverse stille momenten is er achtergrond muziek gespeeld van de Ierse formatie Clanned.

De wijze waarop we met hulp van al die lieve mensen Erik op zijn laatste rit hebben begeleid was indrukwekkend en ook wel bewust op zaterdag. Op zaterdag was het bijna altijd wel motordag en ontmoeten de motorvrienden elkaar regelmatig op diverse locaties.

Er kwam een einde aan de crematie plechtigheid. Velen kwamen nog langs om ons sterkte te wensen. Ook dat is en voelt warm aan hoor.

Terug thuis zijn er nog vrienden met ons meegekomen en hebben we de dag met elkaar een soort van afgesloten. Wat je daarna gaat doen is volstrekt onduidelijk. Je moet wel verder.

Duidelijk is ook dat je uiteindelijk samen met je partner een weg moet zien te vinden om je leven weer op te pakken. Dat is nog niet zo makkelijk. Ik weet dat velen van u dit uiteindelijk ook zo hebben ervaren. Een alternatief is er niet voor zover wij dat konden overzien. Een agenda of zo je wilt een draaiboek voor rouw bestaat niet. Iedereen zal het fenomeen rouwen en alles wat erbij komt kijken op zijn eigen manier moeten doen en beleven. Ik kom daar later nog op terug !

Onze eerste conclusie was dat we een leven met Erik als gevolg van het noodlot moesten afsluiten. Ons tweede leven, dat zonder Erik, was begonnen.

Hoe bizar het ook is, het leven, maar vooral de wereld om je heen,  gaat wel verder. Het maakt niet zoveel uit of je wel of niet eraan deelneemt. Verder gaan doet het!

Ook ons leven ging verder maar wel een leven met het dagelijks gemis van onze Erik. Verdriet dat was de alles overtreffende gedachte. Zeker de eerste weken ! Pas na een tijd ga je realiseren dat het echt zo is. Wat we gemerkt hebben is dat er vele soorten van verdriet zijn. Ik benoem er twee. Het verdriet van de vrouw en moeder is anders dan dat van de vader.  Als je het goed bekijkt kan dit ook niet anders. Immers, een kind heeft al negen maanden in de buik van zijn moeder gezeten. Die kennismaking is dan al heel intens en zorgt voor een geheel andere band.

Een vader ziet zijn kind pas als het op de wereld is gekomen. Pas dan begint de echte kennismaking. Alleen al om die reden is de beleving niet hetzelfde. Ik wil hiermee zeker niet beweren dat het verdriet van vaders minder is. Nee hoor, alleen anders is het juiste woord.

Verder met je werk.

Na enkele weken moest ik ook weer verder met mijn werk. Het “moest ik” staat in de context van het gegeven dat ik samen met Janny de keus heb gemaakt dat ik weer aan het werk wilde. Het zou ook beter voor ons beiden zijn. De vraag ; hoe ga je verder met je werk is nog wel even lastig kan ik je verzekeren. Want, je bent geneigd te denken dat de wereld om je heen is veranderd en je dat probleem moet oplossen.

De wereld om je heen is helemaal niet veranderd. Wij als ouders van een overleden kind, wij zijn veranderd. Dat proces, want dat is het, daar moet je een bepaalde richting voor vinden.

Ik werkte in deze periode bij een gemeente. Met de directie heb ik afgesproken op een bepaalde datum weer aan het werk te gaan. De eerste dag hebben wij ingevuld naar een idee van Janny. Pratend over, hoe we en vooral ik weer onder de collega’s zou komen zei ze ; ik ga de eerste dag met je mee. Dit was ongebruikelijk maar wel het beste wat we konden doen. Vooral ook achteraf was iedereen het ermee eens dat dit heel goed is geweest. Ik kan het dan ook iedereen aanbevelen.

Ook in andere opzichten gaat het leven verder. Onze oudste zoon John woonde al een aantal jaren samen met Monica. Er waren trouwplannen. In mei 2004 is dat ook gebeurt. Opnieuw een lastige dag voor ons maar ook een blije dag. Wij missen onze Erik dan in het bijzonder. John en Monica kozen voor het geluk, en om samen verder door het leven te gaan. Daar stonden wij volledig achter.

Op 25 augustus 2005 werd onze kleinzoon LUC- ERIK geboren. De datum 25 augustus 2005 in de avond om 23:30 uur is hij geboren. Was het een half uur later geweest dan zou hij op 26 augustus zijn geboren, dezelfde geboortedatum als onze Erik. Zijn roepnaam is Luc en zijn tweede naam is Erik. Voor ons heel ontroerend en ook heel mooi. Luc is inmiddels dertien jaar !

In 2008 werd er opnieuw een kindje verwacht. Wat ik u nu ga vertellen is heel bijzonder. Vooraf ; Erik is verongelukt op 3 juni 2002. Onze kleindochter INDY is geboren op 3 juni 2008. Wij beschouwen de geboortedatum van Indy als een ontzettend lieve knipoog van onze Erik. Indy is inmiddels alweer tien jaar!

Kort na het overlijden van Erik is er best nog veel aandacht. Er ontstaat ook een proces van familie en vrienden om je heen dat in twee delen uit elkaar valt. Er is een categorie die er beslist niet mee om weet te gaan.  U kent ongetwijfeld het verschijnsel dat mensen waar je vroeger een praatje mee maakte, nu liever het spreekwoordelijke straatje omlopen. En dan vooral om niet met jou te hoeven praten!

De andere categorie is waarmee je in gesprek bent en ook wel kunt blijven.

Soms is het goed om gericht en bewust afscheid van bepaalde familieleden en vrienden te nemen. Investeren in een relatie waarin men “het er niet over wil hebben” is echt niet verstandig, en was voor ons een brug te ver ! Ook in onze vrienden en kennissen kring is het zo gegaan. En dat voelt ook best wel goed.

Ik gaf al aan dat verdriet van vrouw en man niet hetzelfde is. Wat ik erover kan zeggen is ; accepteer dat van elkaar. Ieders beleving van verdriet is uniek en specifiek, respecteer dat. Dan kom je met elkaar door deze lastige en verdrietige tijd. Want er door heen moet je, hoe je het ook wend of keert.

Wat wij ook hebben gemerkt, en ik denk dat het voor lotgenoten herkenbaar is, dat je na een dergelijke gebeurtenis in je gezin heel expliciet gaat relativeren. Wat ik bedoel is dat waarover je je vroeger soms druk maakte nu niet meer is dan een simpele constatering. Komt het vandaag niet ? Dan toch morgen of overmorgen.

Vriendschappen.

Na de overlijdensdatum van Erik zijn we na verloop van tijd lid geworden van de Vereniging Ouders van Overleden Kinderen. Hier hebben we best veel aan gehad. We hebben deelgenomen aan een gespreksgroep. Een gespreksgroep met alleen maar lotgenoten. Als we elkaar (periodiek) ontmoeten hoefde je niet uit te legen waarom je zo verdrietig bent en waarom je tranen in je ogen hebt. Die fase kun je gewoon overslaan, immers, iedereen heeft hetzelfde verdriet. We hebben er diep inhoudelijke gesprekken gevoerd en veel van elkaar geleerd. We hebben ook veel met elkaar gehuild. We hebben er ook een aantal mensen leren kennen waarmee we tot op de dag van vandaag nog altijd bevriend zijn. Mijn advies is dan ook ; blijf erover praten, het lucht op !

Deze vriendschappen geven een meerwaarde in het leven zonder Erik. Ik heb de behoefte enkele namen te noemen zonder hierin volledig te zijn. Ik noem Ralf, Bianca, Rob, Ella en Corrie Bongers. Uiteraard horen hier de kinderen bij ! Zij wonen ook in Obl en we weten elkaar te vinden op momenten die er toe doen.

Wat je hieruit kunt leren, beter gezegd, wat wij hieruit leren is dat er over praten en het onderwerp de ruimte geven om met je te doen wat gedaan hoort te worden. Met elkaar verdriet beleven is heel goed en het werkt echt.

Ik kom aan het einde van mijn verhaal en wil graag nog een gedicht met jullie delen. Persoonlijk vind ik het een heel mooi gedicht. Het is een gedicht wat eigenlijk een hint is naar al je contacten met vrienden en familie in de eerste periode van het intense gemis. Het gedicht is van Grace Noll Crowell

Aan iemand die verdrietig is : 

Laat me binnen waar je treurt mijn vriend,

En geef mij dan je hand,

Ook ik heb verdriet gekend,

En begrijp nu hoe jij nu bent,

Laat me binnen, heus, ik zal heel stil zijn,

Daar naast jou in al je smart,

Ik vraag je niet om niet te huilen, vriend,

Je tranen brengen je immers verlichting,

Laat me maar binnen – ik zal stil zijn, naar je luisteren of stil bidden,

En je hand vast houden,

Want ook ik heb verdriet gekend,

En begrijp hoe jij nu bent.

Vrij vertaald zegt dit gedicht dat je niet altijd maar moet praten om misschien wel je eigen onmacht te verhullen. Zeggen dat je niet weet wat je moet zeggen ” is veelzeggend”  en het zegt juist heel veel. Luisteren is dikwijls veel belangrijker.

Afrondend wil ik nog zeggen dat Janny en ik er trots op zijn dat we bijna 24 jaar de ouders van Erik mochten zijn. Wij blijven zijn naam noemen!

4 juni 2018                   

Goedeavond mijn naam is Ella Meijer moeder van drie kinderen hier op aarde en 2 in de hemel.

Toen mij werd gevraagd of ik vanavond wilde spreken, moest ik daar even over nadenken. Want wie zitten er in de zaal? Hoe lang is het geleden voor u dat het gemis onderdeel van uw leven werd. Ik weet het niet. En ik weet  hoe kwetsbaar je kunt zijn in dit verdriet en hoe woorden, hoe goed bedoeld ook, soms heel pijnlijk kunnen zijn.

Toch sta ik hier.  Nu… ruim 20 jaar na de dood van onze eerstgeboren zoon Mike kan ik zeggen dat Mike samen met zijn broertje Max die overleed in 1998 na 27 weken zwangerschap mij hebben aangezet tot het ontwikkelen van mijn ZIJN.

Ik voel niet meer de pijn van de eerst jaren , gelukkig maar, maar ik weet me natuurlijk nog heel goed de onmacht te herinneren. De onmacht als ik vrienden of bekenden tegenkwam op dorp, ik zag dat ze keken maar ze schoten altijd net voor mij een winkel binnen. Om maar niet met me te hoeven praten, want stel je voor dat Ella gaat huilen… of wat zouden ze tegen me moeten zeggen? Gek toch dat het opeens moeilijk wordt voor anderen om te vragen hoe het met je gaat?  Het bewees voor mij des te meer dat de vraag “Hoe gaat het me je” vaak niet een oprechte vraag is maar meer een openingszin.

De onmacht als ik andere moeders in de straat voorbij zag lopen met hun kinderwagens, wanneer ik aan de afwas stond. Het voelde soms ook als jaloezie, waar ik me dan weer schuldig over voelde want nooit zou ik iemand wensen wat ik heb mee moeten maken.

De onmacht als ik verdriet had en behoefte had aan een knuffel, maar niemand inclusief mijn man dat in de gaten leek te  hebben.  Een psycholoog zou later tegen me zeggen, vraag dan om die knuffel!  Dat advies is even simpel als het klinkt. En geloof me het werkte ook nog. Niet gelijk natuurlijk want na die eerste keer kreeg ik zo’n knuffel die je niet voelt… kent u dat. Maar later ging dat steeds beter. Het is nu eenmaal zo dat iedereen het verdriet op zijn of haar eigen manier en in eigen tempo verwerkt. Zo heb ik ook weleens midden in de nacht een brief aan mijn man geschreven om maar uit te kunnen drukken wat er allemaal in mij omging zonder onderbroken te worden. Ook dat werkt. Hierdoor begreep hij mij beter.  Ik weet nog heel goed dat wij Mike gingen begraven  we zaten achterin de rouwauto met het kistje op onze schoot. De begrafenis ondernemer de heer Moree reed en ik zag en zie nog steeds zijn ogen in de acheruitkijkspiegel, toen hij zei “blijf met elkaar communiceren” Zo’n groot verdriet brengt je of bij elkaar of drijft je uit elkaar. Blijf praten! Hij had gelijk.

Maar ook de pijn kan ik me herinneren. Ik dacht dat “pijn in je hart hebben” een uitdrukking was, maar ik heb pijn in mijn hart gevoeld. Het is echt.

En zoals waarschijnlijk velen van u ben ik ook tegen de muur in elkaar gezakt van ellende, van het niet meer overzien, van zelfmedelijden en intens verdriet.

Snikkend in bed totdat ik bijna stikte in de snottebellen waarna ik mezelf dan toesprak. Zo is het weer genoeg! Kom op El!. En dan ging het weer.  

Doordat ik in 3 jaar tijd, 2 kinderen heb begraven, 2 miskramen heb gehad en mijn vader verloor liep ik vast in mijn verdriet. Of eigenlijk liep ik vast in het niet genoeg doorleven van mijn verdriet. Ik ben heel goed in “Doorgaan”, zo van tja ik kan er niets aan veranderen dus in blijven hangen heeft geen zin gewoon doorgaan. Maar uiteindelijk gaat zich dat tot wreken. Mijn verstand had ik behoorlijk ontwikkeld in de afgelopen jaren, maar mijn gevoel liep achter. Hier ben ik toen aan gaan werken op advies van een psycholoog waar ik 2x geweest ben. Zij vertelde mij dat het lijntje tussen ouders en kinderen nooit verbroken wordt. Ik kon in die tijd de weg naar mijn kinderen en ook mijn vader niet vinden. Zij leerde mij de kracht van hartverbonden zijn.

In het begin ging ik bijna dagelijks naar de begraafplaats, toen 1x per week, toen 1x per maand en nu ga ik als ik daar behoefte aan heb.

Zo ook die ene keer na een fijne yogales en ik de behoefte voelde om even langs te gaan. Het regende en ik zette mijn fiets in de stalling. Toen ik voor de stenen van mijn jongens stond, brak de zon door. Ik draaide me om en zag een dubbele complete regenboog staan. Mijn hart maakte een sprong en ik voelde en voel nog de vreugde van dat moment. Het was een kado van hen aan mij. Dat neem ik voor altijd mee.

Ik sprak vaak en heel veel over Mike en Max. Mensen zeiden vaak tegen mij, we vinden je zo sterk! Natuurlijk was dat als een compliment bedoeld maar zij zagen en voelde mij niet als ik alleen was.

Vanaf Mike zijn overlijden in 1996 tot aan nu heeft dood en rouw zeer regelmatig mijn leven gekruist. Mijn vader overleed veel te jong maar ook vrienden van ons, andersmans kinderen werden uit het  leven gerukt door ongelukken. Nu zag ik de rouw van andere ouders, van mijn vriendinnen en hun  kinderen.

Wat het mij heeft geleerd is dat liefde eeuwig is. Echt liefde verankerd zich in je hart en gaat daar NOOIT meer weg. Je kan daar ook altijd naar terug keren.

Het leven is een groot geschenk. Toen Max geboren werd na 27 weken zwangerschap was hij klein. Zijn hoofdje lag op mijn vingers zijn voetjes raakte mijn pols. Hij was wat doorschijnend. Ik keek naar hem en werd gegrepen door het wonder dat LEVEN heet. Max was een compleet mens, met alles erop en eraan. Hij kon niet in deze wereld blijven maar is voor altijd bij mij gebleven.

Dit leven is pas het begin. Juist doordat het niet voor iedereen is weggelegd koester ik dat ik hier mag zijn, ben ik bewust en dankbaar en voel mij daarin gesteund door hen die ik meedraag  in mij hart, zij beschermen mij.

Deze sterke overtuiging was er niet gelijk, die heb ik opgebouwd in de afgelopen 20 jaar door eraan te werken door te zoeken naar zingeving, door te lezen, lezingen te bezoeken, te mediteren, door andere te ondersteunen  in hun rouw. Door steeds meer te luisteren, echt te luisteren naar mijn innerlijke stem en te genieten van de signalen die zo nu en dan doorkomen.

Ik leef  in liefdevolle  herinneringen aan hen.

Dank u.

Beste Broers, Lieve Mike en Max

Ik denk vaak aan jullie en soms denk ik…

Als jullie er waren dan was ik er nooit geweest…

Ik vind het altijd superleuk om met mama naar jullie toe te gaan.

En ik ben altijd zo benieuwd hoe jullie er uit zouden zien…

En…

Als ik dan kijk naar Mama dan zie ik hoeveel ze van jullie houdt en

Ik natuurlijk ook.

En dan krijg je te horen dat je beste vriend op dezelfde datum jarig is als jij Max

En dan denk ik

Dat is toch een soort teken, maar van wat?

Op Moederdag krijgt mama van papa altijd 2 extra rozen, want

Ook al wonen jullie niet in ons huis, jullie horen er altijd bij.

Ik wil nog een klein gedichtje voorlezen:

 Had de hemel maar een piepklein luikje,

En een trapje naar benee,

Dan konden we soms samen spelen,

Heel eventjes maar met z’n twee…

Had de Hemel maar een piepklein raampje,

Zodat ik je eventjes kon zien

En we samen konden zwaaien

En een handkus geven

Misschien

Spyke Meijer (14jr)

Voordracht Wereld lichtjes dag 2017

Op 24 oktober 2015 stond de wereld stil. Onze wereld stond stil. Het ondenkbare had plaats gevonden net iets over 7:00 in de ochtend. Kaj* blies zijn laatste adem uit in onze armen. Een ruime maand voor zijn 5de verjaardag. Na 5 jaren geleefd te hebben tussen vrees en hoop in de wereld die kinderkanker heet, had de kanker ons kind van zijn leven beroofd. Zijn leven, zijn toekomst. Onze hoop, onze toekomst samen als gezin was weggevaagd. We zijn voorgoed incompleet.

De kanker, sloeg een immense krater in ons leven. Als kanker in je leven beland, slaat deze in met de kracht van een meteoriet. Hard en genadeloos vergruist het alles wat daar ooit was.

Het laat een groot gapend gat achter, wat zich met het verstrijken van de tijd opvult met tranen, angst, herinneringen van wat ooit was, harte zeer, verdriet, vurig verlangen, liefde, heimwee, dromen en hoop. Het is onmogelijk om je voor te bereiden op het verlies van je kind. Op de verwoesting die volgt nadat de dood ons allerliefste meenam. Mijn hart wat brak op het moment dat het hart van ons kind stopte met kloppen.

Op bedroevende dagen dat het gemis en verdriet me beklemmend vastgrijpt, voel ik mezelf soms terugglijden dat gat in. Dat broze en fragiel achter gebleven gat in de aarde waar die meteoriet insloeg. Een gat met glibberige en moeilijk grijpbare wanden. Ik verwoedde pogingen doe om met al mijn macht weer naar boven te klauteren, en de wirwar in mijn hoofd probeer te negeren.

Emoties laten zich niet altijd wegdrukken. Soms zeurt het verdriet op de achtergrond, als een chronische pijn die je even gemakkelijk kunt vergeten, dan weer als een verse, open wond krassend in de diepste lagen van mijn ziel, daar waar geen pleister bij kan en geen pijnstiller krachtig genoeg is. De afgelopen jaren hebben we in de overlevingsstand gestaan, en zijn we voortgedreven door hoop. Die kleine, alles veranderende zin ‘Je kind heeft kanker’, die dwingt je op je knieën, happend naar lucht, maar zoals elk ander getroffen gezin met een kind met kanker, raap je jezelf bij elkaar, vind je hoop, en ga je in de vechtstand. Vreemd genoeg voelt het leven nu meer als voorheen als overleven. We moeten leren overleven zonder Kaj.

Dagelijks leren omgaan hoe we kunnen balanceren op die dunne scheidslijn van blijdschap en verdriet. We doen ons uiterste best om er wat van te maken. Niet alleen tijdens een vakantie of een uitje, maar elke dag opnieuw. Het kost ons buitengewoon veel energie. Het blijkt een ingewikkeld proces, wat gepaard gaat met veel vallen, waarbij we gaandeweg de stukjes proberen op te rapen. Zelfs als groot plezier ons begroet, dan kost het me soms moeite om het te omarmen. Dat is géén onwil, daar is het universum getuige van. Een kind verliezen overkomt je. Je kunt ervoor kiezen hoe je erin zal proberen te staan als je geconfronteerd wordt met de gruwelijkheden die de dood in je gezicht duwt, maar wanneer de hel je een bezoek brengt dan kun je er niet voor kiezen om te ontsnappen aan rouw.

Rouw grijpt je als een grote golf. Het pakt je op en smijt je terug met zo’n grote onvoorstelbare kracht. Het trekt je in de donkerte waar je opbotst tegen onherkenbare oppervlakten, waarna je vervolgens aanspoelt op een onbekend strand. Gekneusd en hervormd. Rouw verandert je. Ons gezin, ons leven, en wij als personen zijn voorgoed veranderd. Het leven ‘voor’ en het leven ‘na’ dat Kaj ons fysiek zo vroegtijdig heeft verlaten.

De onbevangenheid waarmee we in het leven stonden voordat de kanker en de dood in ons leven arriveerde is voorgoed vervlogen.

De levenslessen die Kaj ons gegeven heeft in zijn veel te korte leven zijn van onschatbare waarde. De intense levensvreugde en puurheid waarmee hij in het leven stond, ook tijdens periodes van extreem ziek zijn, zijn een grote inspiratie voor ons om door te gaan. Kaj kon tevreden zijn met wat hij had. Zelfs naarmate de kanker steeds meer terrein opeiste, en Kaj fysiek alsmaar minder kon bleef hij opgewekt, en kon hij ons ten alle tijden omhoogtrekken met zijn heerlijk luide aanstekelijke lach. Het plezier kon zo zichtbaar van hem afstralen. Zijn haast buitenaards helderblauwe ogen die dwars door de spanning en stress van alledag heen konden snijden. Naast het intense verdriet en gemis is er ook heel veel liefde en trots. Kaj heeft ons zoveel gegeven, en hij heeft zoveel meer betekenis gegeven aan onze wereld. We voelen ons voor altijd gezegend dat we zo’n oprechte en onvoorwaardelijke liefde met elkaar hebben gedeeld, een liefde die sommige mensen wellicht nooit in hun hele leven zullen vinden. Een liefde die nooit zal sterven.

Terug geslingerd worden naar een herinnering door een liedje, een afbeelding, een voorwerp, of een geur die me in een fractie van een seconde terugbrengt naar Kaj. Dat gebeurt regelmatig. We waren met ons gezin naar de Efteling in de herfst van dit jaar. Aangekomen bij de ingang moest Marc nog even plassen. Hij vroeg of ik alvast een parkeerkaartje uit de automaat wilde trekken. ‘Dat scheelt weer tijd op weg naar huis’, riep hij wegbenend naar detoiletten. Terwijl ik het kaartje uit de automaat haal zie ik vanuit mijn ooghoek dat Dylan in de hoek van de entree ruimte staat te dralen. Terwijl ik nader zie ik een soort van vitrinekast. Ik kijk Dylan aan, en hij vraagt mij: ‘Mama, wat is dat?’ Ik sta er nu recht voor en zie opeens wat het is. ‘Het is Villa Pardoes’, hoor ik mezelf zeggen, terwijl mijn stem breekt. Mooie herinneringen dringen zich aan me op. Een stortvloed aan herinneringen. Krachtige visuele beelden, gepaard met allerlei gevoelens. Intens gemis, blijdschap en verlangen. Ik heb mijn emoties niet meer onder controle en voel de tranen over mijn wangen stromen. Dylan kijkt me geschrokken aan en pakt me vast. Marc heeft zich inmiddels bij ons aangesloten en Dylan vraagt aan hem: ‘Wat is er met mama aan de hand papa?’ ‘Mama voelt zich een beetje verdrietig vent, omdat ze Kaj erg mist. We knuffelen elkaar lang en stevig, daar temidden in de entree ruimte van de Efteling. Als mijn tranen langzaam opdrogen wend ik me tot Dylan. ‘Dat is Villa Pardoes in het klein gemaakt. Villa Pardoes is een héél speciale vakantie plek voor erg zieke kinderen. Daar hebben we gelogeerd samen met jou en Kaj, en hebben we het heel fijn gehad met elkaar. Een hele week lang. Weet je nog? Mama moest erg denken aan die vakantie week toen ik deze maquette zag, en daarom moet ik een beetje huilen nu, omdat we het toen zo fijn hebben gehad met elkaar en Kaj er nu niet meer bij kan zijn vandaag.’

Herinneringen. Een echo uit een andere tijd, en een andere plaats. Een herinnering is een manier om vast te houden aan de dingen waar je van houdt, de dingen die je bent, de dingen die je nooit wilt laten gaan. Kaj leeft niet alleen stilzwijgend voort in onze harten, maar is verweven in ons dagelijks leven. Net zo goed dat ik dagelijks vol liefde en trots verhalen deel over onze jongste zoon Dylan, doe ik dat even lief over Kaj. Ik vind het buitengewoon gecompliceerd dat er met Kaj geen nieuwe herinneringen meer bij zullen komen. Het gemis groeit. Het is een eindeloze heimwee en hunkering naar ons kind. De herinneringen zijn alles wat we nog hebben van Kaj. Stukjes en beetjes van de tijd die we samen gespendeerd hebben.

De vanzelfsprekendheid waarmee Dylan zijn grote broer in zijn dagelijks leven betrekt vervult mijn hart met warmte en liefde. Het gemak waarmee hij aan, soms totaal vreemde, mensen vertelt over zijn grote broer in de hemel. Kaj is en blijft onderdeel van ons gezin. Zo hebben we afgelopen zomer een feest gegeven bij ons thuis, zonder dat deze dag gekoppeld was aan een bijzondere datum. Ter nagedachtenis aan ons lieve en levenslustig kind hebben we het leven gevierd en tezamen stil gestaan bij hoe kwetsbaar het leven kan zijn. Een mid-zomer feest met veel liefs voor onze grote vent, die zo veel hield van de zomer en de zon. Ontzettend blij werd van feest, lieve mensen om zich heen en gezelligheid. Tezamen met dierbaren hebben we veel liefs en tekeningen vastgeknoopt aan 50 helium ballonnen en deze naar de hemel laten vliegen. Tezamen met de herinneringen, en hoe we Kaj blijven betrekken in ons heden proberen we ervoor te zorgen dat Kaj dicht bij ons blijft, als een tijdloze schat gevangen in ons hart.